Audio recorded at Tibetan Buddhist Institute, Adelaide. Transcript auto-generated and AI-corrected; may contain errors.
About this talk. In this 47-minute teaching from a 1991 Easter retreat, Kyabje Rinpoche traces the 12 links of dependent origination forwards and backwards—how ignorance drives suffering, and how realizing emptiness stops the cycle entirely. He explores the key difference between Lesser Vehicle practitioners (who realize emptiness but remain bound by residual karma, liberating in one to seven lifetimes) and Greater Vehicle bodhisattvas (who take rebirth by compassion, not karma). He shows how understanding this mechanism benefits all practitioners: beginners develop ethical restraint; intermediate practitioners generate genuine renunciation; advanced practitioners develop stable compassion for all sentient beings trapped in the same mechanism. A Q&A section addresses whether an inherently existent “I” can take rebirth, with Rinpoche emphasizing that conviction in past and future lives—understood through karma’s causes and effects—is worth more than any wealth.
File metadata (for organising)
File: 4B – 1991 Easter Retreat – KR.mp3
UUID: 41a7778d-cc52-478c-9979-8793d293116b
Teacher: Kyabje Rinpoche
Collection: Wheel of Life
Date: 1991 (exact day not recorded)
Recorded at: Tibetan Buddhist Institute, Adelaide
Words: ~2,386
And thinking and reflecting this way we develop a desire desire to be liberated from cyclic existence and we begin to understand what the root of cyclic existence is ignorance. So, to end cyclic existence, to be liberated from cyclic existence, it’s necessary that we eliminate ignorance. It’s a root. Then we, we can then move back forward through the 12 links in term, in the sense that we can trace how liberation is attained by through the process of eliminating ignorance. Can understand that ignorance, then there will be no more karmic formations.
If there’s no more karmic formations, then there’s no more conditioned consciousness. And we work all the way up to the end product. There will be no more aging, there will be no more suffering, there will be no more undesired, there will be no more death. So, if we, if we eliminate the previous, then the latter cannot arise. And by eliminating our suffering, we have attained liberation.
So then we can also look at liberation in terms of the reverse order also. We looked at the entering into and the reversing out of cyclic existence we’ve looked at the liberation in terms of entering into and the reverse order by which a liberation is attained. We begin with the last link, the twelfth link, aging and death. And we say, in order to cease death, what do I have to do? Well, I have to cease.
I have to cease rebirth. And tracing back in this way, that if in order to cease the latter, we must cease the former. Through meditating on the 12 links of dependent origination we can gain direct insight into emptiness, attain the level of a superior, and then by increasing the force of our meditation we can eliminate all of the afflictive emotions and achieve liberation. As was explained in that story previously where the the king Indrabhuti by meditating on the 12 links of dependent origination had direct insight into. That work?
We can see that if we cease ignorance, we will cease karmic formations. And in order to cease karmic formations, we must realize, in order to cease ignorance, we must realize emptiness. And therefore, out of this understanding that we will cultivate a realization of emptiness. What is it that brings about a cessation of ignorance? It is the wisdom realizing emptiness, without the wisdom realizing emptiness, there’s no way that we can cease ignorance.
When do we cease ignorance? At the moment when we have direct realization of emptiness then the ignorance as in the context of the 12 links will be ceased. We will cease ignorance. When we have direct realization of emptiness at that time, then the ignorance which is the first link of the 12 links of dependent origination will cease.
When we cease ignorance then this first link ignorance basic ignorance when that ceases then karmic formations have ceased when that when that ceases consciousness ceases. But, though we have eliminated ignorance, we are not able to at that moment to eliminate cravings and grasping. So when, when we have had a direct realization of emptiness, we eliminate basic ignorance. Therefore, we are never, we never again create new propelling karma, that is types of karma which perpetuate cyclic existence. We no longer create actions which perpetuate cyclic existence after that point.
But there still remains the previous propelling karma created within the consciousness, the types of karma which will perpetuate cyclic existence. They still have their potency. They have not developed the result as of yet. Though we have direct realization of emptiness, by the condition of craving and grasping, these remaining propelling karmas can be activated and one can be perpetuated in cyclic existence in that way. So, here presents a difference between the lesser vehicle and the greater vehicle.
A lesser vehicle superior, that is to say someone who has had direct realization of emptiness, because they still have propelling karmas on their mind stream which can be activated. Though they have direct realization of emptiness, continue to take rebirth within cyclic existence due to the force of Karma. On the other hand, greater vehicle superiors, they no longer take rebirth under the force of karma. But even even these great these lesser vehicle superiors though they have to take they will take birth under the force of Karma in the future they were they can quickly achieve liberation perhaps in one or two lives or at the most six or seven lives. No So maybe maybe you haven’t you haven’t enjoyed this explanation of the 12 link that you can read the text again. Your mind’s not very happy about it.
It’s very good that you’re not happy about it. So that’s because why is that? Because we should see the fault of cyclic existence. The cyclic existence is no good. Seeing this, there arises in the mind the thought, this cyclic existence is a nasty place.
I want to get out of here. And one develops a desire for liberation. If we think cyclic existence is a really happy place, then we’re never going to develop desire to be free from it. We’ll keep we’ll want to stay longer. So, when we when we see well that the faults of cyclic existence there will arise the mind of renunciation, the determination to go.
When we see cyclic existence within terms of our self then the very suffering that it entails, then we simply will not be happy to remain in such a situation and we would develop a desire to be liberated from it. We develop, in other words, we wish to renounce it, get rid of it. When, but if we extend this and we understand that other people are also involved in cyclic existence going through the same processes that we are then we develop compassion. So, is one of the best ways to develop compassion for sentient beings in general. That is to say, to see them in terms of the mechanism of the 12 links of dependent origination which they are involved in.
That they are involved in this continual turning within the cycle and that this is the same for everyone. Everyone in this situation and out of this will gain and will develop a sense of compassion that is wouldn’t it be wonderful if they were free from the suffering not only the suffering but the causes of their suffering it’s because we don’t understand that others are undergoing the same processes that we’re involved in that we don’t develop compassion for them. Once we understand the nature of our situation and others involved in the same exact situation, then we will develop a stable, real compassion for them. If we do not develop compassion, for example, the compassion which arises out of seeing other people involved in the process of the 12 links dependent origination, then there’s no way that we can gain the experience of the great vehicle. So this cultivating an understanding of the 12 links of dependent origination can bring about development of all the levels of capacities of beings.
Terms of the being of small capacity and through an understanding the 12 links dependent origination, not wishing to take rebirth in a bad migration, one begins to observe ethics, to abandon the causes for taking the rebirth there, the various unskillful actions. In terms of being a middling capacity, seeing how the mechanism of 12 links is operating in terms of perpetuating cyclic existence, one develops a desire to be liberated from it and develops the mind of renunciation. In terms of the great vehicle, by seeing that not only ourselves, all sentient beings are involved in the same mechanism, the 12 Links of Dependent Origination, one develops compassion. So, whatever our ends are, they can be achieved in dependence upon cultivating understanding the 12 links of dependent origination. It is like, you know, like, America, know, captains of captains of industry.
You walk into their office and they have the complete apparatus where they’re controlling their vast empire from. And this is like the 12 links of dependent origination. So, you know, is like the these offices are like the command posts where they can just by pushing a button, can affect things worldwide. So you can go in that office and it can achieve any end you want. So even even though when you were offered such an office where they have all the equipment to run a vast empire, if you do not have wisdom nor make effort, then the office is not going to be of use to you.
You just kind of you kind of look look around, kind of dumb dumbfounded. This is like a great ship by which we can travel wherever we like. We want to go to India and back we can do that. Though we have a great ship, might not know how to navigate it and we just become confused. So, it’s important that we reflect upon the past and the future rebirths that we can understand that what we are at present has come about through previous, through previous, the actions of a previous rebirth and what we do now is going to affect our future rebirth.
So, it’s extremely beneficial to assert the existence of past and future lives. But in terms of we want to be free of suffering and we want to achieve happiness and we achieve this in dependence upon creating skillful actions and the abandon ment of unskillful actions. So if I were to ask you whether you have certainty about the existence of past and future lives or you have some doubts about it, would you say? Whether you believe in past and future life? You have doubts.
You have doubts. You’re not sure. So, it’s really wonderful to be able to be able to assert the existence of past and future lives because if when we if we look at where this present life has come from, and then if we understand where this present life is going to take us in the future, if we assert that it is coming from something we did in the past and what we do now is going to have an effect in the future, then we will begin to be careful about our karma. We will begin to adopt skillful actions more, and we begin to abandon unskillful actions more because we realize that they’re going to have some effect. This in itself is worth more than having $10,000,000.
There’s nothing there’s no quality great better than this to bring oneself happiness. If we convince ourselves to think that negative actions are going to bring me suffering in the future, then we will begin to naturally cease them. If we begin to think that skillful actions will bring me happiness in the future, then we’re going to begin to naturally begin to cultivate them more. We’ll develop a liking for skillful actions and a sense of dislike for negative actions. And it’s through dependence upon this way of practice that abandoning unskillful action, cultivating skillful actions that eventually we will experience a happiness bereft of any suffering.
So, are the pure views or the correct views set forth by the Buddha in terms of the assertion of the existence of past and future lives and that from skillful actions comes happiness, from unskillful actions comes suffering. Yeah. What’s your doubt? So, this is, I mean, general, having skepticism is very valuable especially for those of greatest intelligence that they should always investigate everything. They use their analytical reasoning to test it, to see whether it’s acceptable or not.
But, and but once one has investigated it and see no fault, one should come to some conclusion, not to simply continue to investigate one’s entire life without coming to conclusion, then your life is wasted. So, for example, you think about where did your body come from? Where did your body come from? Where did your where did your mind come from? I came along with it.
Sure. So you you’re correct in thinking that the body of this life came from our parents. But now we have to go on and question, well where did our consciousness of this life come from? So the being which took rebirth in this life is dependent upon that consciousness and this consciousness came from past life. So the being the taker of the rebirth was the being which would which dependent upon the consciousness of conscious previous life consciousness came along with the being and took rebirth in this life.
So, as was explained in the course of the death process, there’s a different levels of consciousnesses and there are coarse consciousness and subtle and most subtle, and is the subtle consciousness which comes from the previous life and goes through the intermediate state and then enters into the present rebirth. This is a this helps in in the looking at the 12 links of dependent origination shows how the dependent arising of rebirth develops. So your question is if there’s no inherently existent eye, then who is it that takes rebirth? So that the taker of rebirth is the eye which is imputed to the five aggregates. That eye is the taker of rebirth.
So, the reason that we’re forced to take rebirth under the power of karma and afflictive emotions. The taking of rebirth doesn’t mean necessarily that we haven’t realized emptiness. bodhisattva superior has had direct realization of emptiness, but still takes rebirth. So, within cyclic existence, so you mean taking rebirth within cyclic existence? So, the bodhisattva takes rebirth under the influence of compassion, not karma and afflictive emotion.
So though the eye is merely imputed to the five aggregates, that is to say, though the I is empty of inherent existence, that I, that person doesn’t realize it. Just as we, all of us, have an I which is empty of inherent existence, but don’t realize that. Though it’s empty, we don’t realize it’s empty. Okay. Why don’t they take rebirth under the force of propelling karma?
So there’s a difference in the body and the motivation. Lesser vehicle superior.
Translation / བསྒྱུར།
This translation was generated using Gemini Pro 2.5 with a curated Buddhist terminology glossary and verified for register, glossary use, and absence of English leakage. The English transcript above remains the authoritative source.
བོད་ཡིག་བསྒྱུར། (Tibetan Translation)
# འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་ ༤བ ༡༩༩༡-དཔྱིད་ཀའི་ཆོས་མཚམས།
**བསྡུ་སྒྲིག:** རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་བཤད། — མཚམས་བཞུགས་དང་ལས་གཞི།
**ཡུན་ཚད།:** ༤༦.༨ སྐར་མ།
**ཚིག་གྲངས།:** ༢,༣༨༠
**དཔེ་དབྱིབས།:** Deepgram Nova-3
**ཞུ་དག་གྲངས།:** ༢
**ཕབ་བཤུས་བྱས་པའི་ཚེས།:** ༢༠༢༦-༠༢-༢༧ ༢༢:༠༧
—
དེ་ལྟར་བསམ་ཞིང་དཔྱད་པ་ལས། འཁོར་བ་ལས་ཐར་པར་འདོད་པའི་འདུན་པ་ཞིག་སྐྱེ་ཞིང་། འཁོར་བའི་རྩ་བ་ནི་མ་རིག་པ་ཡིན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་འཁོར་བ་མཐའ་འགོག་པ་སྟེ། འཁོར་བ་ལས་ཐར་པར་བྱེད་པ་ལ་མ་རིག་པ་སྤང་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་རྩ་བ་ལགས་སོ། །དེ་ནས་མ་རིག་པ་སྤངས་པའི་རྒྱུད་རིམ་བརྒྱུད་དེ་ཐར་པ་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཚུལ་རྗེས་སུ་དཔགས་པའི་དོན་དུ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ལ་ཕྱིར་ལྡོག་སྟེ་བརྟག་པར་ནུས་སོ། །མ་རིག་པ་དེ་ལྟར་རྟོགས་ན། དེ་ནས་འདུ་བྱེད་གསར་དུ་མི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།
གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་གསར་དུ་མི་འབྱུང་ན། དེ་ནས་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱང་གསར་དུ་མི་འབྱུང་ངོ། །དེ་བཞིན་དུ་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་མཐའི་འབྲས་བུའི་བར་དུ། རྒ་བ་གསར་དུ་མི་འབྱུང་ཞིང་། སྡུག་བསྔལ་གསར་དུ་མི་འབྱུང་ལ། མི་འདོད་པ་གསར་དུ་མི་འབྱུང་ཞིང་། འཆི་བ་ཡང་གསར་དུ་འབྱུང་མི་སྲིད་དོ། །དེས་ན་གལ་ཏེ་ང་ཚོས་སྔ་མ་བཀག་ན། ཕྱི་མ་སྐྱེ་མི་ནུས་པ་ལགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་སྤངས་པ་ཙམ་གྱིས་ཐར་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།།
དེས་ན་ཐར་པ་ཞེས་པ་དེ་ཡང་ལུགས་ལྡོག་གི་གོ་རིམ་གྱི་ཐོག་ནས་ཀྱང་བལྟ་བར་བྱའོ། །ང་ཚོས་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་ཚུལ་ལ་བརྟགས་ཟིན་ཏོ། །ཐར་པ་འཐོབ་བྱེད་ཀྱི་ལུགས་ལྡོག་གི་གོ་རིམ་དང་འཇུག་པའི་ཚུལ་གྱི་ཐོག་ནས་ཐར་པ་ལ་བརྟགས་ཟིན་ཏོ། །ཡན་ལག་ཐ་མ་སྟེ་བཅུ་གཉིས་པ་རྒ་ཤི་ནས་འགོ་བརྩམ་པར་བྱ་སྟེ། འཆི་བ་འགོག་པའི་ཕྱིར་དུ་ངས་ཅི་ཞིག་བྱ་དགོས་སམ་ཞེས་དྲིས་ན། འོ་ན། ངས་འགོག་དགོས་སོ།།
ངས་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་འགོག་དགོས་སོ། །དེ་ལྟར་ཕྱིར་རunut་བསམ་ན། ཕྱི་མ་འགོག་པའི་ཆེད་དུ་སྔ་མ་ངེས་པར་དུ་འགོག་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་སྒོམ་པ་བརྒྱུད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པར་ནུས་ཤིང་། འཕགས་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ནས་སྒོམ་པའི་སྟོབས་གོང་དུ་སྤེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་ཐར་པ་འཐོབ་པར་ནུས་སོ། །སྔར་གྱི་སྒྲུང་དེར་རྒྱལ་པོ་ཨིནྡྲ་བྷུ་ཏིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་བསྒོམས་པས། མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་ཐོབ་པར་བཤད་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལས་ལ་འཇུག་གམ།
ང་ཚོས་མཐོང་བ་ལྟར་ན། གལ་ཏེ་མ་རིག་པ་བཀག་ན། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་འགོག་པའི་ཕྱིར། མ་རིག་པ་འགོག་དགོས་ཤིང་། མ་རིག་པ་འགོག་པའི་ཕྱིར། སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་དགོས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གོ་བ་དེ་ལས་བརྩམས་ཏེ་ང་ཚོས་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྟོགས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།
མ་རིག་པ་འགོག་པར་བྱེད་པ་དེ་གང་ཡིན་ནམ། དེ་ནི་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་མེད་པར། ང་ཚོས་མ་རིག་པ་འགོག་པའི་ཐབས་གཞན་མེད་དོ།།
ནམ་ཞིག་ན་ང་ཚོས་མ་རིག་པ་འགོག་པར་འགྱུར་རམ། ནམ་ཞིག་ང་ཚོས་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེར། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཡན་ལག་གི་ཆ་ནས་བཤད་པའི་མ་རིག་པ་དེ་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །ང་ཚོས་མ་རིག་པ་འགོག་པར་འགྱུར་རོ། །ནམ་ཞིག་ང་ཚོས་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་ཚེ་དེར། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་དང་པོ་ཡིན་པའི་མ་རིག་པ་དེ་འགག་པར་འགྱུར་རོ།།
ང་ཚོས་མ་རིག་པ་བཀག་པ་ན། ཡན་ལག་དང་པོ་མ་རིག་པ་སྟེ་གཞི་རྩའི་མ་རིག་པ་དེ་བཀག་པ་ན། དེ་ནས་འདུ་བྱེད་རྣམས་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཀག་པ་ན་རྣམ་ཤེས་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་། ང་ཚོས་མ་རིག་པ་སྤངས་ཀྱང་། སྐད་ཅིག་མ་དེར་སྲེད་པ་དང་ལེན་པ་སྤོང་བར་མི་ནུས་སོ།།
འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ལས་སེམས་རྒྱུད་ལ་བསགས་པ་དག་ད་དུང་ལྷག་ཡོད་དེ། འཁོར་བ་རྒྱུན་བསྲིང་བར་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱི་རིགས་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ནུས་པ་ད་དུང་ཡོད་དོ། །དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ད་ལྟའི་བར་དུ་སྨིན་མེད་དོ། །ང་ཚོས་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ཀྱང་། སྲེད་པ་དང་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས། འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ལས་ལྷག་མ་དེ་དག་སླར་ཡང་སད་པར་ནུས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ན་འཁོར་བའི་ནང་དུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ།།
དེས་ན། འདིར་ཐེག་པ་དམན་པ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དབར་ལ་ཁྱད་པར་ཞིག་འབྱུང་ངོ་།།
ཐེག་དམན་གྱི་འཕགས་པ་ཞིག་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ཟིན་པའི་གང་ཟག་ཅིག་གི་སེམས་རྒྱུད་ལ། ད་དུང་སད་པར་ནུས་པའི་འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས། ཁོང་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ཀྱང་། ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འཁོར་བའི་ནང་དུ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་མུ་མཐུད་དོ།།
གཞན་ཡང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་འཕགས་པ་རྣམས་ནི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་མི་མཛད་དོ། །འོན་ཀྱང་ཐེག་དམན་གྱི་འཕགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་། མ་འོངས་པར་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེ་བ་ལེན་དགོས་ཀྱང་། ཁོང་ཚོས་སྐྱེ་བ་གཅིག་གཉིས་སམ། ཡང་ན་མང་མཐར་སྐྱེ་བ་དྲུག་བདུན་ཙམ་གྱི་ནང་དུ་མྱུར་དུ་ཐར་པ་འཐོབ་པར་ནུས་སོ། །མ་རེད། དེས་ན་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་འདི་ལ་དགའ་པོ་མ་བྱུང་བ་འདྲ། གཞུང་དེ་སླར་ཡང་ཀློག་པར་ནུས་སོ། །ཁྱེད་ཀྱི་ཐུགས་དེ་ལ་དགའ་པོ་མེད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་སོ།།
དེ་ཧ་ཅང་ལེགས་པོ་རེད། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ལགས་ཞེ་ན། ང་ཚོས་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁོར་བ་ནི་བཟང་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་མཐོང་བ་ན། སེམས་ལ་བསམ་བློ་འདི་ལྟར་སྐྱེ་སྟེ། འཁོར་བ་འདི་ནི་གནས་ངན་ཞིག་རེད།
ངས་འདི་ནས་ཐར་འདོད་དོ། །དེ་ལྟར་ཐར་འདོད་ཀྱི་བློ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ང་ཚོས་འཁོར་བ་ནི་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པར་བསམས་ན། དེ་ལས་ཐར་འདོད་ཀྱི་བློ་ནམ་ཡང་སྐྱེ་མི་སྲིད་དོ། །ང་ཚོས་དེར་ཡུན་རིང་དུ་གནས་འདོད་པར་འགྱུར་རོ།།
དེས་ན། ནམ་ཞིག་ང་ཚོས་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་ καλώςམཐོང་བའི་ཚེ། ངེས་འབྱུང་གི་བློ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། འགྲོ་བའི་ཆོད་སེམས་སོ།།
ནམ་ཞིག་ང་ཚོས་རང་གི་ཐོག་ནས་འཁོར་བ་དང་དེའི་ནང་གི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཚེ། དེ་ནས་ང་ཚོས་དེ་ལྟ་བུའི་གནས་སྟངས་ཤིག་གི་ནང་དུ་གནས་པར་དགའ་མི་སྲིད་ཅིང་། དེ་ལས་ཐར་པར་འདོད་པའི་འདུན་པ་ཞིག་སྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །言い換えれば、ང་ཚོས་དེ་ལ་ངེས་འབྱུང་སྐྱེས་ཏེ་སྤོང་འདོད་པར་འགྱུར་རོ།།
འོན་ཀྱང་གལ་ཏེ་ང་ཚོས་འདི་རྒྱ་བསྐྱེད་དེ། གཞན་དག་ཀྱང་འཁོར་བའི་ནང་དུ་ཚུད་ཡོད་ཅིང་། ང་ཚོ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་རྒྱུད་རིམ་བརྒྱུད་བཞིན་ཡོད་པ་རྟོགས་ན། དེ་ནས་ང་ཚོས་སྙིང་རྗེ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།
དེས་ན། སྤྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་སྐྱེད་པའི་ཐབས་མཆོག་གཅིག་ནི། ཁོང་ཚོ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁྲུལ་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་ཚུད་ཡོད་པའི་ཐོག་ནས་མཐོང་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ནོ།།
ཁོང་ཚོ་འཁོར་བའི་ནང་དུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཁོར་ཞིང་། འདི་ནི་ཀུན་ལ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ནོ། །མི་ཚང་མ་གནས་སྟངས་འདིའི་ནང་དུ་ཡོད་ཅིང་། འདི་ལས་བརྟེན་ནས་སྙིང་རྗེའི་ཚོར་བ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་ཁོང་ཚོ་སྡུག་བསྔལ་ལས་མ་ཟད། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་གྲོལ་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པའོ།།
གཞན་དག་ཀྱང་ང་ཚོ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་རྒྱུད་རིམ་བརྒྱུད་བཞིན་ཡོད་པ་ང་ཚོས་མ་རྟོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས། ང་ཚོས་ཁོང་ཚོ་ལ་སྙིང་རྗེ་མི་སྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ནམ་ཞིག་ང་ཚོས་རང་གི་གནས་སྟངས་དང་གཞན་དག་ཀྱང་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནང་དུ་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་རྟོགས་ན། དེ་ནས་ང་ཚོས་ཁོང་ཚོ་ལ་བརྟན་ཞིང་ངོ་ཐོག་གི་སྙིང་རྗེ་ཞིག་སྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།
གལ་ཏེ་ང་ཚོས་སྙིང་རྗེ་མ་བསྐྱེད་ན། དཔེར་ན། གཞན་དག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུད་རིམ་དུ་ཚུད་ཡོད་པ་མཐོང་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྙིང་རྗེ་ལྟ་བུ། དེ་ལྟ་ན་ང་ཚོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཉམས་མྱོང་ཐོབ་པའི་ཐབས་མེད་དོ།།
དེས་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་གོ་བ་སྐྱེད་པ་འདིས་སེམས་ཅན་གྱི་ནུས་པའི་རིམ་པ་ཐམས་ཅད་འཕེལ་བར་བྱེད་ནུས་སོ།།
སྐྱེས་བུ་ཆུང་ངུའི་ནུས་པའི་ཐོག་ནས། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་གོ་བ་བསྐྱེད་པ་བརྒྱུད། ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བ་ལེན་པར་མི་འདོད་པས། དེར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་སྟེ་མི་དགེ་བའི་ལས་སྣ་ཚོགས་སྤངས་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བར་འགོ་རྩོམ་མོ།།
འབྲིང་གི་སྐྱེས་བུའི་ནུས་པའི་ཐོག་ནས། རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འཁྲུལ་འཁོར་གྱིས་འཁོར་བ་རྒྱུན་བསྲིང་བའི་ཚུལ་མཐོང་སྟེ། དེ་ལས་ཐར་འདོད་ཀྱི་འདུན་པ་སྐྱེས་ནས་ངེས་འབྱུང་གི་སེམས་སྐྱེད་དོ།།
ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས། རང་ཉིད་ཙམ་མ་ཟད། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཁྲུལ་འཁོར་གཅིག་མཚུངས་སྟེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སུ་ཚུད་ཡོད་པ་མཐོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྙིང་རྗེ་སྐྱེད་དོ།།
དེས་ན། ང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་གང་ཡིན་ཡང་། དེ་དག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་གོ་བ་བསྐྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲུབ་པར་ནུས་སོ། །འདི་ནི་དཔེར་ན། ཨ་མེ་རི་ཀའི་བཟོ་ཚོང་གི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་འདྲ་སྟེ།
ཁྱེད་ཁོང་ཚོའི་ལས་ཁུངས་སུ་ཕྱིན་ན། ཁོང་ཚོས་རང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོ་དེ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་སའི་ཡོ་བྱད་ཆ་ཚང་ཞིག་ཡོད་དོ། །འདི་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དང་འདྲའོ། །དེས་ན། ལས་ཁུངས་དེ་དག་ནི་བཀའ་བརྡ་གཏོང་སའི་ལྟེ་གནས་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནས་མཐེབ་གནོན་གཅིག་མནན་པ་ཙམ་གྱིས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པར་ནུས་སོ། །དེས་ན་ཁྱེད་ལས་ཁུངས་དེར་ཕྱིན་ནས་འདོད་དོན་གང་ཡང་བསྒྲུབ་ནུས་སོ།།
དེ་ལྟར་ཁྱེད་ལ་རྒྱལ་ཁམས་ཆེན་པོ་ཞིག་སྐྱོང་བའི་ཡོ་བྱད་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཕུལ་ཡང་། གལ་ཏེ་ཁྱེད་ལ་ཤེས་རབ་མེད་ཅིང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང་མི་བྱེད་ན། ལས་ཁུངས་དེས་ཁྱེད་ལ་ཕན་ཐོགས་མི་སྲིད་དོ། །ཁྱེད་རང་ཧང་སང་སྟེ་ཡར་མར་ལྟ་ཙམ་ལས་མི་བྱེད་དོ།།
འདི་ནི་གྲུ་གཟིངས་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་འདྲ་སྟེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོ་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་ཀྱང་འགྲོ་ནུས་སོ། །ང་ཚོ་རྒྱ་གར་ལ་ཕྱིན་ནས་ཕྱིར་ལོག་འདོད་ནའང་དེ་ལྟར་བྱེད་ནུས་སོ། །ང་ཚོ་ལ་གྲུ་གཟིངས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ཇི་ལྟར་གཏོང་དགོས་མི་ཤེས་ན་མགོ་འཐོམ་པར་འགྱུར་རོ།།
དེས་ན། ང་ཚོས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་ལ་བསམ་གཞིག་བྱེད་པ་ནི་གལ་ཆེན་ཡིན་ཏེ། དེས་ང་ཚོས་ད་ལྟའི་རང་ཉིད་ནི་སྔོན་གྱི་སྐྱེ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ལས་བྱུང་བ་དང་། ད་ལྟ་ང་ཚོས་ཅི་བྱས་པ་དེས་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པར་འགྱུར་བ་རྟོགས་པར་ནུས་སོ།།
དེས་ན། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བའི་ පැවැත්මཁས་ལེན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕན་ཐོགས་ཆེའོ། །འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་འདོད་ཅིང་བདེ་བ་འཐོབ་འདོད་ན། དེ་ནི་ཐབས་མཁས་ཀྱི་བྱ་བ་བསྐྲུན་པ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་སྤོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།
དེས་ན། གལ་ཏེ་ངས་ཁྱེད་ལ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བའི་ පැවැත්මཐད་ལ་ངེས་ཤེས་ཡོད་དམ། ཡང་ན་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་འདྲ་ཡོད་དམ་ཞེས་དྲིས་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་གསུང་ངམ། ཁྱེད་ཀྱིས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་དམ། ཁྱེད་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་དམ།
ཁྱེད་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཡོད། ཁྱེད་ལ་ངེས་པ་མེད། དེས་ན། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བའི་ පැවැත්මཁས་ལེན་ཐུབ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་ཆེའོ། །གང་ལགས་ཞེ་ན། ནམ་ཞིག་ང་ཚོས་ཚེ་འདི་གང་ནས་བྱུང་བར་བལྟས་ནས། ཚེ་འདིས་མ་འོངས་པར་ང་ཚོ་གང་དུ་འཁྲིད་མིན་རྟོགས་ན། གལ་ཏེ་འདི་ནི་འདས་པར་ང་ཚོས་བྱས་པ་ཞིག་ལས་བྱུང་བ་དང་། ད་ལྟ་ང་ཚོས་བྱེད་པ་འདིས་མ་འོངས་པར་ཤུགས་རྐྱེན་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ན། དེ་ནས་ང་ཚོས་རང་གི་ལས་ལ་བག་ཡོད་བྱེད་པར་འགོ་རྩོམ་མོ། །ང་ཚོས་ཐབས་མཁས་ཀྱི་བྱ་བ་མང་དུ་སྤེལ་ཞིང་། མི་དགེ་བའི་ལས་མང་དུ་སྤོང་བར་འགོ་རྩོམ་མོ། །གང་ལགས་ཞེ་ན། དེ་དག་ལ་འབྲས་བུ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་ང་ཚོས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཉིད་ཀྱང་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་བཅུ་ཡོད་པ་ལས་ཀྱང་རིན་ཐང་ཆེ་བ་ཡོད་དོ།།
རང་ཉིད་ལ་བདེ་བ་བསྐྲུན་པའི་ཡོན་ཏན་འདི་ལས་ལྷག་པ་གཞན་གང་ཡང་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་ང་ཚོས་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་མ་འོངས་པར་ང་ལ་སྡུག་བསྔལ་བསྐྲུན་པར་འགྱུར་སྙམ་དུ་རང་སེམས་ཡིད་ཆེས་སུ་བཅུག་ན། དེ་ནས་ང་ཚོས་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་དག་འགོག་པར་འགོ་རྩོམ་མོ། །གལ་ཏེ་ང་ཚོས་ཐབས་མཁས་ཀྱི་བྱ་བས་མ་འོངས་པར་ང་ལ་བདེ་བ་བསྐྲུན་པར་འགྱུར་སྙམ་དུ་བསམས་ན། དེ་ནས་ང་ཚོས་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་དག་མང་དུ་སྐྱེད་པར་འགོ་རྩོམ་མོ། །ང་ཚོས་ཐབས་མཁས་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་དགའ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ལ་མི་དགའ་བའི་ཚོར་བ་ཞིག་སྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཉམས་ལེན་གྱི་ཚུལ་འདི་ལ་བརྟེན་ཏེ། མི་དགེ་བའི་ལས་སྤངས་ཤིང་ཐབས་མཁས་ཀྱི་བྱ་བ་སྐྱེད་པ་ལས། མཐར་སྡུག་བསྔལ་གང་ཡང་མེད་པའི་བདེ་བ་ཞིག་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།
དེས་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བའི་ පැවැත්මཁས་ལེན་པ་དང་། ཐབས་མཁས་ཀྱི་བྱ་བ་ལས་བདེ་བ་འབྱུང་ཞིང་། མི་དགེ་བའི་ལས་ལས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་བཅས་ནི་དག་པའི་ལྟ་བ་ཡིན་ནམ། ལགས། ཁྱེད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གང་ཡིན་ནམ།
དེས་ན། སྤྱིར་བཏང་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་པ་ནི་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་ཡོད་དེ། ལྷག་པར་དུ་རིག་པ་རྣོ་ཤོས་རྣམས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལ་རྟག་ཏུ་དཔྱད་དགོས་སོ། །ཁོང་ཚོས་རང་གི་རིགས་པས་དེ་ལ་བརྟག་སྟེ། དེ་ཁས་ལེན་རུང་མིན་བརྟག་དགོས་སོ།།
འོན་ཀྱང་། ནམ་ཞིག་དཔྱད་ནས་སྐྱོན་མ་མཐོང་ན། མཐའ་སྡོམ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་དགོས་པ་ལས། ཚེ་གང་བོར་དཔྱད་པ་བྱས་ནས་མཐའ་སྡོམ་དུ་མ་སླེབས་ན། ཁྱེད་ཀྱི་མི་ཚེ་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ།།
དཔེར་ན། ཁྱེད་ཀྱི་ལུས་པོ་གང་ནས་བྱུང་བར་བསམ་བློ་ཐོངས་དང་། ཁྱེད་ཀྱི་ལུས་པོ་གང་ནས་བྱུང་ངམ། ཁྱེད་ཀྱི་སེམས་གང་ནས་བྱུང་ངམ། དེ་དང་མཉམ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན།
བདེན་པར་གསུངས་སོ། དེས་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་ཚེ་འདིའི་ལུས་པོ་ཕ་མ་ལས་བྱུང་བར་བསམས་པ་དེ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ད་ནི་ང་ཚོས་མུ་མཐུད་དེ་དྲི་བ་འདྲི་དགོས་ཏེ། ཚེ་འདིའི་རྣམ་ཤེས་གང་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ནམ།
དེས་ན། ཚེ་འདིར་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་སེམས་ཅན་དེ་རྣམ་ཤེས་དེ་ལ་བརྟེན་ཡོད་ཅིང་། རྣམ་ཤེས་འདི་ནི་འདས་པའི་སྐྱེ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན། སྐྱེ་བ་ལེན་མཁན་གྱི་སེམས་ཅན་ནི། འདས་པའི་སྐྱེ་བའི་རྣམ་ཤེས་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་ཅན་དེ་ཡིན་ལ། རྣམ་ཤེས་དེ་སེམས་ཅན་དང་མཉམ་དུ་འོང་ནས་ཚེ་འདིར་སྐྱེ་བ་བླངས་པ་ཡིན་ནོ།།
དེས་ན། འཆི་བའི་རྒྱུད་རིམ་གྱི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་ལྟར། རྣམ་ཤེས་ལ་རིམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ཅིང་། རྣམ་ཤེས་རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་བཅས་ཡོད་ལ། སྔོན་གྱི་སྐྱེ་བ་ནས་བར་དོའི་བརྒྱུད་དེ་ད་ལྟའི་སྐྱེ་བའི་ནང་དུ་འཇུག་པ་ནི་རྣམ་ཤེས་ཕྲ་མོ་དེ་ཡིན་ནོ།།
འདིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་ལྟ་བའི་སྐབས་སུ་ཕན་ཐོགས་ཏེ། དེས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྐྱེ་བའི་འཕེལ་རིམ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།
དེས་ན་ཁྱེད་ཀྱི་དྲི་བ་ནི་གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ང་མེད་ན། སྐྱེ་བ་ལེན་མཁན་སུ་ཡིན་ནམ་ཞེས་པ་དེ་རེད། དེས་ན་སྐྱེ་བ་ལེན་མཁན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བཏགས་པའི་ང་དེ་ཡིན་ནོ། །ང་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ལེན་མཁན་ཡིན་ནོ།།
དེས་ན། ང་ཚོ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་སྐྱེ་བ་ལེན་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ཞེས་པ་དེས་ང་ཚོས་སྟོང་པ་ཉིད་མ་རྟོགས་པའི་དོན་མི་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཕགས་པ་ཞིག་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ཟིན་ཀྱང་། ད་དུང་སྐྱེ་བ་ལེན་པར་མཛད་དོ།།
དེས་ན། འཁོར་བའི་ནང་དུ། ཁྱེད་ཀྱིས་འཁོར་བའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ལ་གོ་བ་ལེན་གྱིན་ཡོད་དམ། དེས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྙིང་རྗེའི་ཤུགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ལས། ལས་དང་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་མིན་ནོ།།
དེས་ན། ང་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་ཡང་། དེ་ནི་ང་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པས་སྟོང་པ་ཡིན་པའི་དོན་ཡིན་ཡང་། ང་དེས་དེ་ལྟར་མི་རྟོགས་སོ། །ང་ཚོ་ཚང་མ་བཞིན་དུ། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པས་སྟོང་པའི་ང་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ལྟར་མི་རྟོགས་སོ། །སྟོང་ཡང་། སྟོང་པར་མི་རྟོགས་སོ།།
ལགས་སོ། ཁོང་ཚོས་འཕེན་བྱེད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མི་ལེན་པ་ཡིན་ནམ།
དེས་ན། ལུས་དང་ཀུན་སློང་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། ཐེག་དམན་གྱི་འཕགས་པ།