Audio recorded at Tibetan Buddhist Institute, Adelaide. Transcript auto-generated and AI-corrected; may contain errors.
About this talk. In this 45-minute session, Kyabje Rinpoche teaches the subtle body dissolution during the death process as a direct path to enlightenment in Vajrayoginī practice. He details how the 80 indicative conceptions dissolve in three stages — 33 during the white appearance, 40 during the red increase, 7 during the black near-attainment — and explains why this matters: while consciousness persists through the early dissolutions, practitioners can direct the mind toward positive actions, securing a fortunate rebirth. For accomplished yogis who have realized emptiness, the clear light that arises at death transforms into wisdom, potentially generating an illusory body and enabling enlightenment in one lifetime. The teaching distinguishes “son’s clear light” (meditation practice) from “mother’s clear light” (actual death experience). Concludes with Q&A on advanced practice mechanics. For practitioners with prior Vajrayoginī initiation.
File metadata (for organising)
File: 1999-10-03 – 19B – Commentary – KR.mp3
UUID: bb3700c8-0486-4021-8325-f477be8e3268
Teacher: Kyabje Rinpoche
Collection: Vajrayoginī
Date: 1999-10-03
Recorded at: Tibetan Buddhist Institute, Adelaide
Words: ~2,496
So he said for the so we up to here, we have described the close, subtle and very subtle body of the body. Bodies. And now onto the next division, next one which is basis of the mind. And as for the mind, it is classified into the coarse, subtle and very subtle, and the coarse mind. The coarse mind is the conscious the five sense consciousness, and the subtle, subtle mind is the eighty indicative conceptions or eighty indicative thoughts. And the very subtle one is the mind which becomes or which transforms into the clear light of all empty.
So, that very subtle wind and the mind is set forth to be one nature but nominally different. It’s said that that very subtle wind in the mind exists together since from the beginningless time and will go yeah, and will be together until the Buddhahood. So, they also and also they will not separate the way of subtle wind in the mind will not separate after the attainment of enlightenment. So due to that, it has many names like the spontaneous or fundamental or the indestructible drop. So the dissolution of the death process starts and during the dissolution one will have those appearances or white appearances, red increase and black near attainment.
And during the black near attainment, all the eighty eighty indicative conceptions started dissolving from the beginning of the appearances. So 33 indicative conception will dissolve during the white appearances and 40 indicative conception dissolves during the Excuse me. The 40 indicative conception dissolves during the red increase and seven dissolved during the black near attainment. So here, the air dissolution process is stated here as same as the Guhyasamāja Tantra which is the first the earth element dissolves into the water and the water into the fire, fire into the wind, and then wind into the consciousness, then consciousness after that, and then comes the white appearances and during that time the 33 indicative conception dissolves and rate increase during that, the 40 indicative dissolves, and then seven dissolves after this, which is the black near attainment.
So here there is some doubts arise at this stage because here, this text has described the same as Döctor Papago and Bücher, and I told you about what his analysis said at this stage, that His Holiness, referring to taking this text into account, said for during the consciousness dissolution into the white appearances, all the 80 indicative conceptions been ceased or dissolved. If all the 80 indicative conceptions have ceased as the dissolution of consciousness into the white appearances, in this text it’s divided into three, thirty three, forty, and seven, so that is a bit unclear about it. And as for the time of the Black Nir attainment has set forth into two, the earlier and the later part. During the earlier period or time of the near attainment, one is still conscious, one can still think.
And the later part and the next after that, then it’s a time of the near attainment, later time part of the Brahmin attainment, but one is subconscious or unconscious that it is like one is like unconscious, like fainted. So as we all undergo through the death, and during the death we have all these appearances, the white appearances, red increase in black near attainment. And until the first moment of the black near attainment during this dissolution process, are still conscious and still capable of thinking. So during this stage one should try to think or being one’s mind on the positive actions. So this is very helpful that because if So your mind is being on the positive thinking about on the positive action.
And due to that after that, the next moment of the black near attainment one will be unconscious and be in the like a fainted. And then when one is relieved from that fainted then one takes birth in the next life. So the power. So during that, yes, at second moment one is like a fainted unconscious, but the power of leading one’s mind on the positive action before that time or before that fainting, that will become very that is very effective or very helpful for taking a better rebirth. So it has been said for that if one is able to put one’s mind on the positive signs during that stage, it is to be sure that one will take a birth in a better rebirth.
So, and the opposite to that, if one’s mind was on the negative actions or negative part, then it is be sure that one would take in a lower rebirth. So in that case, one has one needs to be very careful at that moment. So after the black near attainment the clear light arises. And if the person is a good yogi that he or she has realized the emptiness previously, in a have realized emptiness before, at that stage, then that clear light will become into the wisdom realizing emptiness. And through this, they’ve been on a yeah.
So it will, the clear light will convert or transform into the wisdom realizing emptiness and if one hasn’t attained, if one has not realized the emptiness before then the clear light will become a neutral but, and then it depends upon how your mind has been whether it’s conjoined with positive or negative action while one is conscious? So, at this stage we are, the actual, the death is not approached but we are taking, practicing into the taking, the death is the path to actualize the dharmakaya, the wisdom body. And during that practices we imagine the appearances of clear light. And that clear light is called the son’s clear light. And the clear light which occurs during the actual death process is called the mother’s clear light.
And so during the son’s clear light we are taking the attainment of the Nirmāṇakāya, Dharmakāya or the wisdom body and occurring the son’s clear light. And during that time conjoining that clear light, the sun’s clear light, realizing emptiness and through the power of the the actual mother’s krayal light, during the actual death process comes, the the mother’s clear light can, will, then one will able to turn mother’s krayal light into the wisdom realizing emptiness. And by converting that, it is be sure that one will have a better rebirth, that at least one will have the rebirth upon which one can practice the tantric teachings or tantric practice. So so if if one practice the clear light of death at this stage, again, very authentically, and through the power of this, when the actual death process comes and occurs the mother’s clear light or the actual clear light and during that one will maintain within that clear light for a time of seven day, a week, or fourteen days and so forth. And which means that one being on holding that, being on that clear light and maintaining in a meditation is called it’s called one’s the, still on meditation means meditation during death.
So so if if if the great if it is a great yogi, Because, so now, if it’s a great yogi who has realized the emptiness, then during his or her actual death process and as the yogi realizes the emptiness and when the clear light occurs they convert the clear light into the path, and through it the yogi attains the final exemplary clear light, and that clear light becomes the purifier or trains — purifies the rebirth. And if so, after that, if it is a ordinary person, the intermediate state it forms but that the yogi who realizes emptiness after attaining the final exemplary clear light and he attains the illusory body, he will, for ordinary person in intermediate state form and that the great yogi, instead of the intermediate state, they attain the impure illusory body. It is because that clear light, the final exemplary clear light becomes a supportive condition and the wind upon a wind which is mounted by the exemplary clear light becomes a substantial cause and substantial to attain that impure illusory body. If one attains the impure illusory body, then it is be sure that one can attain become enlightened within this life.
So that impure illusory body is formed outside the old body. And then that yogi who has attained the impure illusory body enters back towards the old body and by entering into the old body which symbolizes the attainment of the emanation body, the Nirmāṇakāya and it is like a person, for the ordinary person the intermediate state of the ordinary person sees and enters and takes a rebirth. So for the ordinary being, the clear light occurs towards the ordinary persons during the death of ordinary person. But because of the layers are obscured by the ignorance, the ordinary person cannot realize that clear light. And that clear light becomes waste.
And due to that, after the clear light, the intermediate state is formed, state and the rebirth is formed. So, and if asked how the intermediate state state of the ordinary person is formed without the gathering of the parents, it is because, so during the, so there has the, the clear light occurs to the ordinary person, and that clear light is the mind and there is a wind upon which the clear light, the mind of clear light, are mounted. And so which, so through the clear light of mind and the wind, the mind and the body of the intermediate being is formed. And for the intermediate, so intermediate, as it is formed by the very subtle mind in the wind, the body of the intermediate beings is the subtle body and it has no forms. So the beings of the intermediate state, they don’t have channels in their body.
Due to that, they have no freedom to control the wind and they passes everywhere, travels. And it hasn’t got the white and red bodhicitta or blood. And due to that, they don’t have the They have no yeah. Due to that, they have no appearances of the the sun and the moon. So So as those beings hasn’t got channels to travel or passes through, so due to their travels or their movements are they don’t have any freedom of movement.
It’s just blown by a wind everywhere. And they have this aggregate of feeling, recognition, compositional factors and the consciousness. And it hasn’t said the form, here it didn’t mention the form aggregate, but should say there is a form aggregate, but it is very, very subtle, very subtle. Now. So through this, the intermediate beings with a very subtle body are yeah, so it’s been and so whenever it sees, the gathering of the father’s white and mother’s red drops.
And by gathering of that, it is like an influence of their karma or their action. And they see, I mean, the intermediate being can see red and white blood as one’s parent. And if one were to born as a male, then one develops a hatred towards the father and attachment or desire to the mother or your mother. And if one were to born in a female form, then it goes in the opposite. And through this, the consciousness or the intermediate being enters into the father and mother’s drops.
And from this, they attain or take a rebirth. So tomorrow is the last day of the teaching and start the teaching at 02:30. As we got, I mean, a bit more to speak to her. And So dinner was served after the dinner. Geshe-la says that it’s a dinner party.
So after the dinner after the dinner, we dance at one time. I’m not stopping. So it’s not a one I’ll take, like, one or maybe few. Only two minutes for the question. I’ve got a very quick question.
If the illusory body is formed outside the body and then reenters the gross body, what happens to the gross body at the moment? Does it die temporarily? Or what So during that time, the old body was buried. So as that person is the great yogi, have certain powers or certain realizations, so through this he can protect his old body from the harms of others, from the external harms.
And there is probably likely to be having a moment that, so while asleep and suddenly our conscious travels outside and our bodies remain without consciousness. Yeah. Yeah. You’re not dead at that time. You’re just your consciousness travels but you’re still alive.
I mean, in Western conditions, you know, if the body is unattended and the consciousness has departed, then what is actually keeping the normal function of the brain going? If you’re actually leaving the body, the mind is actually leaving the How long does it leave it for? I mean, seven days and things like that? Yeah.
Sure. I don’t see how the the physical ordinary physical I was talking, yeah, the question starting from him, like attending an illusory body, which was formed outside the physical body. Yeah. So, and her question was, for the Rinpoche, as said, they, sometimes in the sleeps, it can happen to our consciousness. Leaves the body and so our body remains without consciousness.
And she was asking, does that mean we were dead at that time? And the answer was not. So some so I mean, will check that you mean that while consciousness is out of the body and and still our brain can’t function or something like that? No, not really the brain, actually the body. Yeah.
Like, if the illusory body is for me, this is all kind of coming into one. If the illusory if you’re forming the illusory body outside of your body and, like, you know, like, your consciousness is maintaining that illusory body. Yeah. And what happened to this body? So during that stage, the body remains by itself, but the person is not really dead.
It just leaves the body, consciousness, and being in the attainment of the illusory body. But as the person is not completely dead at that time, the body remains as it is, but it hasn’t functioned right, the breathing and so forth. So so for a time being, it has no feelings and so forth. What becomes the supportive condition for the arising of the red appearance and the black near attainment? If all of the indicative conceptions are already dissolved also, how can one think Attainment of the next two.
Yeah. Yeah. No. What becomes a supportive condition for the attaining of the next two? Sure.
And how can one think in the state of black near attainment without any conceptions at all.
Translation / བསྒྱུར།
This translation was generated using Gemini Pro 2.5 with a curated Buddhist terminology glossary and verified for register, glossary use, and absence of English leakage. The English transcript above remains the authoritative source.
བོད་ཡིག་བསྒྱུར། (Tibetan Translation)
# རྡོ་རྗེ་རྣལ་འབྱོར་མའི་འགྲེལ་བཤད་ 19b 1999-10-03
**བསྡུ་སྒྲིག།** རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་ felix — རྡོ་རྗེ་རྣལ་འབྱོར་མའི་འགྲེལ་བཤད། (༡༩༩༡)
**ཡུན་ཚད།** སྐར་མ་ ༤༥.༡
**ཚིག་གྲངས།** ༢,༥༢༩
**དཔེ་ཚད།** Deepgram Nova-3
**ཞུ་དག་བྱས་པ།** 0
**ཕབ་བཤུས་བྱས་པ།** 2026-03-01 01:47
—
དེས་གསུངས་དོན་དུ། ང་ཚོས་འདིར་བར་དུ། ལུས་ཀྱི་ནང་གི་ལུས་རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་བཅས་བཤད་ཟིན་པ་ཡིན། ད་ནི་དབྱེ་བ་རྗེས་མ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་གཞི་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ། །སེམས་ནི་རགས་པ་དང་། ཕྲ་བ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཞིང་། སེམས་རགས་པ་ནི། དབང་ཤེས་ལྔ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཕྲ་བ་ནི། ཀུན་རྟོག་བརྒྱད་ཅུ་ཐམ་པ་སྟེ། མཚན་མར་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་བརྒྱད་ཅུ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ནི་སེམས་དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འོད་གསལ་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ཡིན་ནོ།།
དེས་ན། རླུང་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་དང་སེམས་དེ་གཉིས་ངོ་བོ་གཅིག་ལ་ལྡོག་པ་ཐ་དད་དུ་བཞེད་དོ། །རླུང་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་དང་སེམས་དེ་གཉིས་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་མ་ཐོབ་བར་དུ་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲོགས་པར་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུའང་རླུང་ཕྲ་མོ་དང་སེམས་གཉིས་ནམ་ཡང་འབྲལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་མིང་མང་པོ་ཡོད་དེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའམ། གཞི་རྩའི་འམ། མི་ཤིགས་པའི་ཐིག་ལེ་ལྟ་བུའོ། །འཆི་བའི་ཐིམ་རིམ་གྱི་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། ཐིམ་པའི་སྐབས་སུ་སྣང་བ་སྟེ། སྣང་བ་དཀར་པོ་དང་། དམར་པོ་མཆེད་པ། ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་བཅས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།
ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་སྐབས་སུ། སྣང་བ་ཤར་བའི་ཐོག་མ་ནས་བཟུང་། ཀུན་རྟོག་བརྒྱད་ཅུ་ཐམ་པ་ཐིམ་པའི་འགོ་ཚུགས་སོ། །སྣང་བ་དཀར་པོའི་སྐབས་སུ་ཀུན་རྟོག་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ་ཐིམ་པར་འགྱུར་ཞིང་། སྣང་བ་དམར་པོ་མཆེད་པའི་སྐབས་སུ་ཀུན་རྟོག་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། །དགོངས་པ་མ་ཚོམས། སྣང་བ་དམར་པོ་མཆེད་པའི་སྐབས་སུ་ཀུན་རྟོག་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ་ཐིམ་ཞིང་། ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་བདུན་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ།།
འདིར་རླུང་ཐིམ་པའི་རིམ་པ་ནི། དཔལ་གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་ལས་གསུངས་པ་དང་མཚུངས་པར་བསྟན་ཏེ། ཐོག་མར་སའི་ཁམས་ཆུ་ལ་ཐིམ། ཆུ་མེ་ལ་ཐིམ། མེ་རླུང་ལ་ཐིམ། དེ་ནས་རླུང་རྣམ་ཤེས་ལ་ཐིམ། དེའི་རྗེས་སུ་རྣམ་ཤེས་ཐིམ་ནས། སྣང་བ་དཀར་པོ་ཤར་ཞིང་། དེའི་ཚེ་ཀུན་རྟོག་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ་ཐིམ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་དམར་པོ་མཆེད་པའི་སྐབས་སུ་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ་ཐིམ་ཞིང་། དེའི་རྗེས་སུ་བདུན་ཐིམ་པ་ནི་ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་ནོ།།
དེས་ན། སྐབས་འདིར་དོགས་པ་འགའ་ཞིག་སྐྱེ་སྲིད་དེ། གཞུང་འདིས་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་དང་སྦུ་ཆུང་གི་གསུང་དང་མཐུན་པར་བཤད་ཅིང་། ངས་ཁྱེད་རྣམས་ལ་གནས་སྐབས་འདིར་ཁོང་གི་དཔྱད་ཞིབ་སྐོར་ཞུས་པ་ལྟར། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གིས་གཞུང་འདི་དགོངས་པར་བཞེས་ནས། རྣམ་ཤེས་སྣང་བ་དཀར་པོར་ཐིམ་པའི་སྐབས་སུ། ཀུན་རྟོག་བརྒྱད་ཅུ་ཐམ་པ་འགགས་པའམ་ཐིམ་ཟིན་པར་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་ཤེས་སྣང་བ་དཀར་པོར་ཐིམ་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཀུན་རྟོག་བརྒྱད་ཅུ་ཐམ་པ་འགགས་ཟིན་ན། གཞུང་འདིར་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ། བཞི་བཅུ། བདུན་ යනདབྱེ་བ་ཕྱེ་ཡོད་པས། དེ་ཅུང་མི་གསལ་བ་ལྟ་བུར་སྣང་ངོ་། །ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་དུས་ནི། སྔ་ཕྱི་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཡོད་དོ། །སྔ་མའི་དུས་སམ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་སྐབས་སུ། མི་དེ་ད་དུང་དྲན་པ་ཡོད་ཅིང་། ད་དུང་བསམ་བློ་གཏོང་ཐུབ་བོ།།
དེའི་ཕྱི་མ་དང་དེའི་རྗེས་སུ། ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་དུས་ཏེ། བྲམ་ཟེ་ཐོབ་པའི་ཕྱི་མའི་དུས་ཡིན་མོད། མི་དེ་དྲན་མེད་དམ་དྲན་པ་མེད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དཔེར་ན་བརྒྱལ་བ་ལྟ་བུའོ། །ང་ཚོ་ཀུན་འཆི་བའི་ལམ་བརྒྱུད་དགོས་ཤིང་། འཆི་བའི་སྐབས་སུ་ང་ཚོ་ལ་སྣང་བ་འདི་དག་ཀུན་ཏེ། སྣང་བ་དཀར་པོ། དམར་པོ་མཆེད་པ། ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་བཅས་འབྱུང་ངོ་། །ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་མ་ཐོན་བར་དུ། ཐིམ་པའི་རིམ་པ་འདིའི་སྐབས་སུ། ད་དུང་དྲན་པ་ཡོད་ཅིང་། རྟོག་པ་གཏོང་བའི་ནུས་པ་ཡོད་དོ། །དེས་ན་གནས་སྐབས་འདིར་རང་གི་སེམས་དགེ་བའི་ལས་ལ་གཞོལ་བར་བརྩོན་དགོས་སོ། །འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕན་ཐོགས་ཆེ་སྟེ། གང་ལགས་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱི་སེམས་དགེ་བའི་ལས་ལ་བསམ་བཞིན་ཡོད་ཚེ།
དེའི་རྐྱེན་གྱིས། དེའི་རྗེས་སུ། ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་དྲན་མེད་དུ་གྱུར་ཏེ། བརྒྱལ་བ་ལྟ་བུའི་ནང་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་བརྒྱལ་བ་དེ་ལས་གྲོལ་རྗེས། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་སྐྱེ་བ་ལེན་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་སྟོབས་ཀྱིས། དེས་ན། སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་བརྒྱལ་བ་ལྟར་དྲན་མེད་དུ་གྱུར་ཀྱང་། དུས་དེའི་སྔོན་ནམ་བརྒྱལ་བའི་སྔོན་དུ། རང་གི་སེམས་དགེ་བའི་ལས་ལ་གཞོལ་བའི་སྟོབས་དེས། མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་ནུས་པ་ཆེ་བའམ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད་དོ། །གནས་སྐབས་དེར་གལ་ཏེ་རང་གི་སེམས་དགེ་བའི་རྟགས་ལ་འཇོག་ཐུབ་ན། མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ངེས་པར་འགྱུར་བར་གསུངས་སོ།།
དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། གལ་ཏེ་རང་གི་སེམས་མི་དགེ་བའི་ལས་སམ་ཕྱོགས་ངན་པ་ལ་གནས་ཚེ། ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་ངེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན། སྐབས་དེར་ཧ་ཅང་བག་ཟོན་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་རྗེས་སུ། འོད་གསལ་འཆར་རོ། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་དེ་རྣལ་འབྱོར་པ་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། སྔོན་ཆད་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པ། སྔོན་ཆད་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཉམས་མྱོང་ཡོད་ན། གནས་སྐབས་དེར། འོད་གསལ་དེ་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འདིའི་རྒྱུད་ནས། ཁོང་རྣམས་ཡང་།
དེས་ན། འོད་གསལ་དེ་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཏུ་བསྒྱུར་བའམ་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་སྔོན་ཆད་སྟོང་པ་ཉིད་མ་རྟོགས་ན། འོད་གསལ་དེ་ལུང་མ་བསྟན་དུ་འགྱུར་མོད། དེ་ནས་རང་གི་སེམས་དྲན་པ་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ། དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའི་ལས་དང་འགྲོགས་མིན་ལ་རག་ལས་སོ།།
གནས་སྐབས་འདིར། ང་ཚོས། དངོས་གནས། འཆི་བ་ནི་ཐོན་མེད་ཀྱང་། ང་ཚོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་དེ། འཆི་བ་དེ་ཆོས་སྐུ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ལམ་དུ་འཁྱེར་བ་ཡིན་ནོ། །ཉམས་ལེན་དེ་དག་གི་སྐབས་སུ། ང་ཚོས་འོད་གསལ་གྱི་སྣང་བ་དམིགས་ཀྱིན་ཡོད་དོ། །འོད་གསལ་དེ་ལ་བུའི་འོད་གསལ་ཞེས་བྱའོ། །འཆི་བ་དངོས་ཀྱི་སྐབས་སུ་འབྱུང་བའི་འོད་གསལ་ལ་མའི་འོད་གསལ་ཞེས་བྱའོ།།
དེས་ན། བུའི་འོད་གསལ་གྱི་སྐབས་སུ། ང་ཚོས་སྤྲུལ་སྐུའི་གོ་འཕང་སྟེ། ཆོས་སྐུའམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐུ་འཐོབ་པ་དང་། བུའི་འོད་གསལ་འཆར་བ་འཁྱེར་བཞིན་ཡོད་དོ། །དུས་དེར་འོད་གསལ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག བུའི་འོད་གསལ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པ་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས། འཆི་བ་དངོས་ཀྱི་སྐབས་སུ་མའི་འོད་གསལ་དངོས་འབྱུང་ཚེ། དེ་ནས་མའི་འོད་གསལ་དེ་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཏུ་བསྒྱུར་ཐུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་བསྒྱུར་བས། མཐོ་རིས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་ངེས་པ་སྟེ། ཉུང་མཐར་ཡང་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་སམ་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཐུབ་པའི་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།
དེས་ན། གལ་ཏེ་སྐབས་འདིར་འཆི་བའི་འོད་གསལ་ཡང་དག་པར་ཉམས་ལེན་བྱས་ན། འདིའི་སྟོབས་ཀྱིས། འཆི་བ་དངོས་ཀྱི་རིམ་པ་འབྱུང་ཞིང་མའི་འོད་གསལ་ལམ་འོད་གསལ་དངོས་འཆར་སྐབས། དེའི་ཚེ་འོད་གསལ་དེའི་ངང་དུ་ཞག་བདུན་ནམ། བདུན་ཕྲག་གཅིག བཅུ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཡུན་རིང་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་དོན་ནི། འོད་གསལ་དེ་བཟུང་ནས། དེའི་ངང་དུ་གནས་ཤིང་སྒོམ་པའི་ནང་དུ་བཞུགས་པ་ལ་འཆི་བའི་སྐབས་ཀྱི་སྒོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།
དེས་ན། གལ་ཏེ་དེ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ན། རྒྱུ་མཚན་ནི། ད་ལྟ། གལ་ཏེ་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ན། ཁོང་ངམ་མོའི་འཆི་བ་དངོས་ཀྱི་རིམ་པའི་སྐབས་སུ། རྣལ་འབྱོར་པས་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་། འོད་གསལ་འཆར་སྐབས། ཁོང་ཚོས་འོད་གསལ་དེ་ལམ་དུ་བསྒྱུར་ཏེ། དེའི་རྒྱུད་ནས་རྣལ་འབྱོར་པས་དཔེའི་འོད་གསལ་མཐར་ཐུག་ཐོབ་ཅིང་། འོད་གསལ་དེ་ཡང་སྐྱེ་བ་སྦྱོང་བྱེད་དམ་སྦྱོང་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།
དེའི་རྗེས་སུ། གལ་ཏེ་གང་ཟག་ཕལ་པ་ཞིག་ཡིན་ན། བར་དོའི་སྲིད་པ་གྲུབ་མོད། འོན་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས། དཔེའི་འོད་གསལ་མཐར་ཐུག་ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ། སྒྱུ་ལུས་ཐོབ་ཅིང་། ཁོང་གིས། གང་ཟག་ཕལ་པ་ལ་བར་དོའི་སྲིད་པ་གྲུབ་པ་དང། རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་དེས་བར་དོའི་སྲིད་པའི་ཚབ་ཏུ། མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་འོད་གསལ་ཏེ། དཔེའི་འོད་གསལ་མཐར་ཐུག་དེ་རྐྱེན་བྱེད་པ་དང་། དཔེའི་འོད་གསལ་གྱིས་བསྐྱོད་པའི་རླུང་གི་སྟེང་དུ། རླུང་དེ་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་དང་། མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་དེ་ཐོབ་པའི་ཉེར་ལེན་དུ་འགྱུར་བས་སོ། །གལ་ཏེ་མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་ཐོབ་ན། ཚེ་འདིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཐུབ་པ་ངེས་པར་འགྱུར་རོ།།
མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་དེ་ལུས་རྙིང་པའི་ཕྱི་རོལ་དུ་གྲུབ་བོ། །དེ་ནས་མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་ཐོབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ། ལུས་རྙིང་པའི་ནང་དུ་ཕྱིར་ཞུགས་ཏེ། ལུས་རྙིང་པའི་ནང་དུ་ཞུགས་པ་དེས། སྤྲུལ་སྐུ་སྟེ། སྤྲུལ་སྐུའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་མཚོན་ཅིང་། དེ་ནི་གང་ཟག་ཕལ་པའི་བར་དོའི་སྲིད་པས་མཐོང་ནས། ནང་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཡང་སྐྱེ་བ་ལེན་པ་དང་འདྲའོ།།
དེས་ན། གང་ཟག་ཕལ་པ་ལ། འཆི་བའི་སྐབས་སུ་གང་ཟག་ཕལ་པའི་ཕྱོགས་སུ་འོད་གསལ་འཆར་རོ། །འོན་ཀྱང་མ་རིག་པའི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པའི་རྐྱེན་གྱིས། གང་ཟག་ཕལ་པས་འོད་གསལ་དེ་ངོ་མི་ཤེས་སོ། །འོད་གསལ་དེ་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ།།
དེའི་རྐྱེན་གྱིས། འོད་གསལ་གྱི་རྗེས་སུ། བར་དོའི་སྲིད་པ་གྲུབ་ཅིང་། སྲིད་པ་དང་ཡང་སྐྱེ་བ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།
དེ་ནས་གལ་ཏེ་ཕ་མ་འདུས་པ་མེད་པར། གང་ཟག་ཕལ་པའི་བར་དོའི་སྲིད་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེས་དྲིས་ན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། དེའི་སྐབས་སུ། གང་ཟག་ཕལ་པ་ལ་འོད་གསལ་འཆར་ཞིང་། འོད་གསལ་དེ་སེམས་ཡིན་ལ། འོད་གསལ་གྱི་སེམས་ཞོན་པའི་རླུང་ཞིག་ཡོད་དོ། །དེས་ན། འོད་གསལ་གྱི་སེམས་དང་རླུང་གི་རྒྱུད་ནས། བར་དོའི་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལུས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།
བར་དོ་པའི་ хувьд། བར་དོ་ནི་སེམས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་དང་རླུང་ལས་གྲུབ་པས། བར་དོའི་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ནི་ཕྲ་བའི་ལུས་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་དབྱིབས་མེད་དོ། །དེས་ན་བར་དོའི་སྲིད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ལ་རྩ་མེད་དོ།།
དེའི་རྐྱེན་གྱིས། ཁོང་ཚོས་རླུང་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རང་དབང་མེད་ཅིང་། གང་སར་རྒྱུ་ཞིང་འགྲུལ་ལོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཀར་དམར་རམ་ཁྲག་མེད་དོ། །དེའི་རྐྱེན་གྱིས། ཁོང་ཚོ་ལ་ཉི་ཟླའི་སྣང་བ་མེད་དོ།།
དེས་ན། སེམས་ཅན་དེ་དག་ལ་འགྲུལ་བའམ་རྒྱུ་བྱེད་ཀྱི་རྩ་མེད་པས། ཁོང་ཚོའི་འགྲུལ་བའམ་འགུལ་སྐྱོད་ལ་རང་དབང་མེད་དོ། །དེ་ནི་རླུང་གིས་གང་སར་ཁྱེར་བ་ཙམ་མོ། །ཁོང་ཚོ་ལ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས། འདུ་བྱེད། རྣམ་ཤེས་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོད་དོ། །འདིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མ་བརྗོད་ཀྱང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོད་དགོས་པར་བཤད་དེ། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཡིན་ནོ། ད་ལྟ།
འདིའི་རྒྱུད་ནས། ཕྲ་བའི་ལུས་དང་ལྡན་པའི་བར་དོའི་སེམས་ཅན་རྣམས། ཡ་། དེ་ལྟར་ཡིན་ཞིང་། དེས་ན་གང་དུའང་མཐོང་སྟེ། ཕའི་ཐིག་ལེ་དཀར་པོ་དང་མའི་ཐིག་ལེ་དམར་པོ་འདུས་པའོ།།
དེ་ལྟར་འདུས་པ་ནི། ཁོང་ཚོའི་ལས་སམ་བྱ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་འདྲ་བར་སྣང་ངོ་། །ཁོང་ཚོས་མཐོང་སྟེ། བར་དོའི་སེམས་ཅན་གྱིས་ཐིག་ལེ་དམར་པོ་དང་དཀར་པོ་དེ་རང་གི་ཕ་མར་མཐོང་ངོ་། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ན། ཕ་ལ་ཞེ་སྡང་དང་། མ་འམ་རང་གི་མ་ལ་ཆགས་པའམ་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ན། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་འགྲོ་འོ། །འདིའི་རྒྱུད་ནས། རྣམ་ཤེས་སམ་བར་དོའི་སེམས་ཅན་ཕ་མའི་ཐིག་ལེའི་ནང་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།།
འདི་ལས། ཁོང་ཚོས་ཡང་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པའམ་ལེན་པར་འགྱུར་རོ། །སང་ཉིན་ནི་གདམས་ངག་གི་ཉིན་མཐའ་མ་ཡིན་ཞིང་། གསུང་ཆོས་དུས་ཚོད་ ༢:༣༠ ལ་འགོ་ཚུགས་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོས་ད་དུང་ཞུ་རྒྱུ་ཅུང་མང་ཙམ་ཡོད་པས། དེས་ན། དགོང་ཟས་ཀྱི་རྗེས་སུ་དགོང་ཟས་བཤམས་ཡོད། དགེ་བཤེས་ལགས་ཀྱིས་དེ་ནི་དགོང་ཚོགས་ཡིན་གསུངས་སོ།།
དེས་ན། དགོང་ཟས་ཀྱི་རྗེས། ང་ཚོས་དུས་གཅིག་ལ་ཞབས་བྲོ་རྒྱག་གོ། ངས་མཚམས་མི་འཇོག་གོ། དེས་ན་དེ་གཅིག་པུ་མིན་པར། ངས་ལེན་སྲིད་དེ། གཅིག་གམ་ཡང་ན་ཉུང་ཤས། དྲི་བ་དོན་དུ་སྐར་མ་གཉིས་ཙམ་ལས། ང་ལ་དྲི་བ་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་པོ་ཞིག་ཡོད།
གལ་ཏེ་སྒྱུ་ལུས་ལུས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་གྲུབ་ནས། སླར་ཡང་ལུས་རགས་པའི་ནང་དུ་ཞུགས་ན། སྐབས་དེར་ལུས་རགས་པ་ལ་ཅི་ཞིག་འབྱུང་ངམ། དེ་གནས་སྐབས་སུ་འཆི་འམ་ཅི། ཡང་ན་ཅི་ཞིག དེས་ན། དུས་དེར། ལུས་རྙིང་པ་དེ་ས་འོག་ཏུ་སྦས་པ་ཡིན། གང་ཟག་དེ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་པས། ནུས་པ་ངེས་ཅན་ནམ་རྟོགས་པ་ངེས་ཅན་ཡོད་པས། འདིའི་རྒྱུད་ནས་ཁོང་གིས་རང་གི་ལུས་རྙིང་པ་དེ་གཞན་གྱི་གནོད་པ་དང་། ཕྱིའི་གནོད་པ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་མཛད་ཐུབ་བོ།།
གནས་སྐབས་ཤིག་ཡོད་སྲིད་དེ། དེས་ན། གཉིད་དུ་ཡུར་བའི་ཚེ། གློ་བུར་དུ་ང་ཚོའི་དྲན་པ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་འགྲུལ་ཞིང་། ང་ཚོའི་ལུས་དྲན་པ་མེད་པར་ལུས་སོ། །ཡ། ཡ། དུས་དེར་ཁྱེད་འཆི་མེད་དོ། །ཁྱེད་ཀྱི་དྲན་པ་འགྲུལ་བ་ཙམ་ཡིན་མོད། ཁྱེད་ད་དུང་གསོན་པོ་ཡིན་ནོ།།
ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ནང་། གལ་ཏེ་ལུས་ལ་ལྟ་སྐྱོང་མེད་ཅིང་དྲན་པ་ཕྱིན་ཚར། དོན་དངོས་སུ་ཀླད་པའི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་བྱེད་ལས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་མཁན་གང་ཡིན། གལ་ཏེ་ཁྱེད་དངོས་སུ་ལུས་དང་བྲལ་ན། སེམས་དངོས་སུ་བྲལ་ན། དེ་ කොපමණ කාලයක් පිටව යන්නේද? ཉིན་བདུན་ནམ་དེ་འདྲ་ දෙයක්ද? ཡ།
ពិតប្រាកដណាស់། ខ្ញុំមិនឃើញថា តើរូបរាងកាយធម្មតាខ្ញុំកំពុងនិយាយអ្វីទេ, យាយ, សំណួរចាប់ផ្តើមពីគាត់, ដូចជាការចូលរួមในរូបកាយបំភាន់មួយ, ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខាងក្រៅរូបរាងកាយ។ យាយ។ ដូច្នេះហើយ សំណួររបស់នាងគឺសម្រាប់ រិនពោធិ៍ ដូចដែលបាននិយាយ, ពួកគេ, ពេលខ្លះនៅក្នុងការគេង, វាអាចកើតឡើងចំពោះស្មារតីរបស់យើង។ ចាកចេញពីរាងកាយ ហើយដូច្នេះរាងកាយរបស់យើងនៅតែគ្មានស្មារតី។ ហើយនាងកំពុងសួរថា តើមានន័យថាយើងបានស្លាប់នៅពេលនោះទេ? ហើយចម្លើយគឺទេ។ ដូច្នេះ ខ្លះ ដូច្នេះខ្ញុំមានន័យថា នឹងពិនិត្យមើលថា អ្នកមានន័យថានៅពេលដែលស្មារតីនៅក្រៅរាងកាយ ហើយខួរក្បាលរបស់យើងនៅតែមិនអាចដំណើរការបាន ឬអ្វីមួយដូចនោះ? ទេ, មិនមែនខួរក្បាលពិតប្រាកដទេ, គឺរាងកាយ។ យាយ។ ដូចជា, បើរូបកាយបំភាន់គឺសម្រាប់ខ្ញុំ, នេះគឺទាំងអស់គ្នាកំពុងតែចូលមកក្នុងមួយ។ បើអ្នកកំពុងបង្កើតរូបកាយបំភាន់នៅខាងក្រៅរាងកាយរបស់អ្នក ហើយ, ដូចជា, អ្នកដឹងទេ, ដូចជា, ស្មារតីរបស់អ្នកកំពុងថែរក្សារូបកាយបំភាន់នោះ។ យាយ។ ហើយតើរាងកាយនេះមានអ្វីកើតឡើង? དེས་ན། གནས་སྐབས་དེར། ལུས་དེ་རང་གར་གནས་མོད། གང་ཟག་དེ་དངོས་གནས་འཆི་མེད་དོ། །དེ་ནི་ལུས་དང་། དྲན་པ། སྒྱུ་ལུས་ཀྱི་གོ་འཕང་ནང་དུ་གནས་པ་ཙམ་མོ། །འོན་ཀྱང་གང་ཟག་དེ་སྐབས་དེར་ཡོངས་སུ་འཆི་མེད་པས། ལུས་དེ་རང་སོར་གནས་མོད། དབུགས་གཏོང་ལེན་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་མེད་དོ། །དེས་ན་དུས་ཡུན་ཞིག་གི་རིང་། དེ་ལ་ཚོར་བ་སོགས་མེད་དོ། །སྣང་བ་དམར་པོ་དང་ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གང་ཡིན། གལ་ཏེ་ཀུན་རྟོག་ཐམས་ཅད་ཐིམ་ཟིན་ན། དེ་བཞིན་དུ། རྗེས་མ་གཉིས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ལ་ཇི་ལྟར་བསམ་ནུས། ཡ། ཡ། མིན། རྗེས་མ་གཉིས་ཐོབ་པའི་རྐྱེན་གང་ཡིན། ពិតប្រាកដណាស់། ནག་པོ་ཉེར་ཐོབ་ཀྱི་གནས་སུ་རྟོག་པ་གང་ཡང་མེད་པར་ཇི་ལྟར་བསམ་ནུས།